تاریخچه ملیله کاری در ایران

تاریخچه ملیله کاری در ایران
تاریخچه ملیله کاری در ایرانReviewed by جواهربازار on Jun 29Rating: 3.5تاریخچه ملیله کاری در ایراندر مورد ملیله تعاریف مختلفی ارائه شده است که به معنی ریشه های تاب داده و پیچیده از زر و سیم است و به علت شباهتی که که از لحاظ مواد سازنده و هم از لحاظ ظرافت به کار رفته در آن با ملیله دوزی دارد به این نام معروف گشته و این نام را از ملیله دوزی به عاریت گرفته است . پس شاید بی ربط نباشد که هنر ملیله سازی مهجور مانده و تعداد کمی این را می شناسند. ملیله تلفیقی از هنر و حوصله است که با استفاده از مفتول های باریک طلا و نقره به ساخت آثار زیبا و هنرمندانه منجر می شود. تاریخچه ملیله کاری در ایران از زمان پیش از تاریخ نیز ،کاربرد مفتول های نازک در ساخت زیورآلات رواج داشته است و استفاده از آن به مرور زمان افزایش پیدا کرده است .هرچند که شاید بر روی زیورآلات اولیه نتوان نام ملیله را گذاشت ،اما میتوان تکنیک هایی که مجموعا ساختار ملیله را تشکیل می دهند را مشاهده کرد. قدمت این هنر ارزشمند در ایران به روایت اکثر محققان متعلق به سال های 550 تا 330 ق.م است که طی سال های یاد شده به سبب رواج استفاده از ظروف گران قیمت از سوی طبقات ثروتمند ،صنعتگران اما فلز کار ،به ویژه زرگران و نقره کاران ،تمامی توجه خود را به زیباتر ساختن ظروف معطوف داشتند و به فرآورده های مصرفی حالتی زینتی داده اند.

در مورد ملیله تعاریف  مختلفی ارائه شده است که به معنی ریشه های تاب داده و پیچیده از زر و سیم است و به علت شباهتی که که از لحاظ مواد سازنده و هم از لحاظ ظرافت به کار رفته در آن با ملیله دوزی دارد به این نام معروف گشته و این نام را از ملیله دوزی به عاریت گرفته است. پس شاید بی ربط نباشد که هنر ملیله سازی مهجور مانده و تعداد کمی این را می شناسند.
ملیله تلفیقی از هنر و حوصله است که با استفاده از مفتول های باریک طلا و نقره به ساخت آثار زیبا و هنرمندانه منجر می شود.

نمونه ای از ملیله زنجان
نمونه ای از ملیله زنجان

تاریخچه ملیله کاری در ایران

از زمان پیش از تاریخ نیز، کاربرد مفتول های نازک در ساخت زیورآلات رواج داشته است و استفاده از آن به مرور زمان افزایش پیدا کرده است. هرچند که شاید بر روی زیورآلات اولیه نتوان نام ملیله را گذاشت، اما می توان تکنیک هایی که مجموعا ساختار ملیله را تشکیل می دهند را مشاهده کرد.
قدمت این هنر ارزشمند در ایران به روایت اکثر محققان متعلق به سال های ۵۵۰ تا ۳۳۰ ق.م است که طی سال های یاد شده به سبب رواج استفاده از ظروف گران قیمت از سوی طبقات ثروتمند، صنعتگران اما فلز کار، به ویژه زرگران و نقره کاران، تمامی توجه خود را به زیباتر ساختن ظروف معطوف داشتند و به فرآورده های مصرفی حالتی زینتی داده اند. در دوره هخامنشیان ،کاربرد مفتول های نازک و فرم دهی آن ها  را بر روی یک فلز دیگر می توان مشاهده کرد اما در دوره اشکانی آثار زیبایی بر جامانده که بسیار شبیه به ملیله امروزی است و حالت شبکه ای به خود پیدا کرده است.

روند تکاملی هنر ملیله در هر دوره پیشرفت کرده اما در دوره ساسانیان آثار زیادی از ملیله ، دیده نشده است . مشخص نیست که آیا به دلیل آسیب پذیری ملیله، آثاری باقی نمانده و یا در آن زمان ملیله دچار رکود شده است، زیرا که هنرمندی و آثار زیبای فلزی در دوره ساسانیان بر هیچ کس پوشیده نیست. در گنجینه های بدست آمده از جیحون ، همدان ، شوش و دورااوراپوس هنر ملیله کاری به چشم می خورد که در آنها نشان از مهارت استادکاران ملیله دیده می شود.

پس از دوره ساسانیان، دوره جدید در سرزمین ایران آغاز می شود، آن ورود اسلام به ایران است. درست بعد از زمان ساسانیان یعنی در حکومت سلجوقیان، آثار بسیار زیبایی از زیورآلات ملیله مشاهده می شود که گواه بر مهارت و تجربه هنرمندان است. وجود این آثار این ظن را قوی می کند که در زمان ساسانیان نیز ملیله وجود داشته و شاید تنها یک دوره رکود را طی کرده است و یا در زمان حمله اعراب به ایران به عنوان غنیمت جنگی مورد استفاده قرار گرفته است.

پروفسور “آرتور اپهام پوپ” در کتاب شاهکارهای هنر ایران ضمن اشاره به زرگری و نقره کاری در سال های پس از ظهور اسلام به آثاری از ملیله متعلق به قرن ۱۲ میلادی اشاره کرده است . لازم به ذکر است تعداد و آثار باقی مانده از آن زمان بسیار اندک است از آنجا که اشیا ملیله از طلا و نقره ساخته می شوند و می توان آن ها را ذوب کرده و مجددا مورد استفاده قرار داد ، به همین جهت نیز آن اشیا به مرور زمان از بین رفته و هم اینکه نمونه های زیادی از ملیله کاری دوران گذشته باقی نمانده است. در دوران سلجوقی اکثر سازندگان آثار نفیس فلزی  هنرمندان خراسانی ساکن در شرق و شمال شرقی ایران بودند که عده ای از آنان به علت جنگ های خونین و زد و خورد های محلی ،ترک وطن کرده در سایر شهرها از جمله زنجان، بروجرد، همدان، تبریز و بویژه شهر موصل اقامت گزیدند.

نمونه ای از ملیله اصفهان
ملیله اصفهان

با توجه به آنچه   که اشاره شد احتمال می رود هنرمندان خراسانی هنر فلز کاری از جمله ملیله کاری را در سال پنجم ه.ق در زنجان رواج دادند.
پس از سلجوقیان و روی کار آمدن مغولها و پس از آن تیموریان، به دلیل جنگ و ناآرامی در سرزمین ایران، آثار کمی از این دوره ها مشاهده می شود. تا دوره صفوی که بازهم این هنر رونق یافته و نمونه بارز این هنر را  در درب مدرسه چهارباغ اصفهان توسط عبداللطیف تبریزی و به دستور شاه سلطان حسین  می توان مشاهده کرد. به نظر میرسد این اولین باری است که ملیله در کاربردی به جز زیورآلات و با سطح وسیع تر به کار رفته و استادی را به نهایت خود رسانده است. همچنین شاه عباس عده زیادی از ارامنه جلفای آذربایجان را به اصفهان آورده ،منطقه ای به نام جلفا را بنا نهاده و به ساخت مصنوعات فلزی و از جمله کمربندهای ملیله و … پرداختند . می توان گفت عصر صفویه اولین باری است که ملیله در اصفهان مشاهده شده است .
با حمله افغان ها به ایران و روی کار آمدن افشاریان و زندیان ،این هنر زیبا و ظریف اصالت خود را حفظ کرده و به مرور بر ظرافت و زیبایی آن افزوده شده است و بستر لازم برای وجود آثار زیبا را در زمان قاجار فراهم کرده است.
در دوره قاجار آثار زیبایی از هنرمندان زنجانی دیده می شود و آثار به جای مانده علاوه بر زیورآلات کاربردی دیگری مانند قلمدان، دوات دان، سینی ،سرقلیان و … است .
بعضی معتقدند که از زمان جنگ جهانی دوم تعدادی از هنرمندان زنجانی به اصفهان و تهران کوچ کرند و این هنر را به دیگر نواحی ایران بردند (در تهران بیشتر به صورت جواهرات و در اصفهان بیشتر در ساخت زیورآلات و ظروف نقره می باشد.) اما وجود درب مدرسه چهارباغ حضور ملیله را در زمان صفوی در اصفهان نوید داده  تا آنکه در زمان جنگ جهانی دوم این هنر به طور کامل در اصفهان مورد استفاده قرار گرفته است .درباره تاریخچه ملیله زنجان اطلاعات دقیقی در دست نیست و آثار باقی مانده ملیله بسیار اندک بوده و اکثرا متعلق به دو صده اخیر می باشد.
در کتب تاریخی که اشاراتی درباره زنجان دارند از میان صنایع شهر زنجان بیش از هر چیز درمورد فلز کاری آن سخن گفته اند از آنجا که ملیله کاری نیز یکی از شاخه های فلز کاری است می توان مسیر حرکت آن را در بطن فلزکاری منطقه جستجو کرد.
باتوجه به رونق شهر زنجان در دوره هخامنشیان ،اشکانیان و ساسانیان فلزکاری نیز که از صنعت پیشرفته هر یک از این تمدن هاست ،در این منطقه وجود داشته است. سابقه ملیله کاری در زنجان از قرن دهم هجری، به بعد روشن و مشخص است به طوریکه (فردریک ریچارد)، مستشرق اروپایی، درسفرنامه خود می نویسد “شهر زنجان که شهر کوچکی است نقره، و ملیله کاری این شهر پر زرق و برق است.” همچنین ساموئل گرین ویل بنجامین که در حدود سال (۱۸۸۳ م ۱۳۰۱ ه.ق) به ایران سفر کرده است در مورد صنعتگری در زنجان اطلاعات بیشتری می دهد.

 

منبع : فصلنامه بین المللی اقتصادی.تحلیلی.خبری شمال و جنوب / شماره ۱۷ / صفحه ۸۸

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious
برای مشاهده محصولات مورد نظر خود ، بر روی عنوان آن کلیک کنید :

این مقاله (مطلب) در تاریخ ۰۸ تیر ۱۳۹۳ و توسط جواهربازار تهیه و تنظیم شده است. تمامی حقوق بازنشر آن متعلق به جواهربازار بوده و طبق قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان هر گونه کپی برداری بدون ذکر کامل منبع ممنوع و پیگرد قانونی خواهد داشت.

نظر خود را درباره این مطلب بنویسید

نام :
ایمیل :
استان :
شهر :
تصویر کاربری
کد امنیتی»»
    # 9 تصویر کاربری
    شقایق اویسی (تهران / تهران)
    1394/01/29
    '19:07
    خیلی ارزشمنده من که اگر چنین تزیینی رو روی چیزی کار کنم حاضر نیستم بفروشمش :)
    # 8 تصویر کاربری
    برغول (آذربایجان شرقی / تبریز)
    1393/11/06
    '16:38
    متشکر بابت اطلاعات جالب و مفیدتان.
    # 7 تصویر کاربری
    علی سرابی (خراسان رضوی / مشهد)
    1393/09/17
    '13:39
    وای خدا. ازین کارهای ملیله هم بیارین. مطمئنم طرفدارای خودشو پیدا میکنه
    # 6 تصویر کاربری
    جعفری (خوزستان / بهبهان)
    1393/08/30
    '15:30
    درمورد ملیله کاری شنیده بودم خودمم یه سرویس ملیله زنجان رو دارم اما تا این حد اطلاعاتم تکمیل نبود
    ممنونم جواهربازار
    # 5 تصویر کاربری
    داود (تهران / تهران)
    1393/08/30
    '12:25
    هرکسی ملیله زنجان را دیده باشد به ملیله شهرهای دیگر نگاه نمیکند
    # 4 تصویر کاربری
    فاطمه ژاله نیا (خراسان شمالی / شیروان)
    1393/06/01
    '10:27
    ممنون.بسیار اموزنده بود.
    # 3 تصویر کاربری
    محمد (تهران / اسلامشهر)
    1393/05/30
    '00:31
    خیلی باحال بود تازه ازش ی چیزایی فهمیدم
    # 2 تصویر کاربری
    محمدتقی عمرانی (تهران / تهران)
    1393/05/21
    '17:37
    بسیار جالب و خواندنی بود
    # 1 تصویر کاربری
    علی صادقی (تهران / تهران)
    1393/04/09
    '00:38
    خیلی عالی بود اطلاعاتم دراین زمینه خیلی کم بود چند سال پیش یک سرویس ملیله کاری ازاصفهان برای همسرم خریدم ولی تازه فهمیدم که ملیله کاریه خیلی ازتون ممنونم

برخی از مطالب مرتبط